مباني بالابرها و آسانسورهای کششي

گروه بندي بالابرها

بالابرها بطور کلي به دو گروه اصلي ذيل تقسيم مي گردند:
* بالابرهايي که نفر مجاز به سوار شدن باشد :
ابعاد کابين بگونه اي طراحي شده که به سهولت بتوان جهت حمل مسافر و بار استفاده نمود.
* بالابرهايي که مسافر مجاز به سوار شدن نباشد :
ابعاد کابين بگونه اي طراحي شده که براي حمل مسافر مناسب نباشد. از قبيل غذابر و کتاب بر

طبقه بندي بالابرها از نظر کاربري
* بالابرهاي مسافري passenger lift
* بالابرهاي پرسرعت (آسمانخراشها / برجهاي مخابراتي) High rise lift
* بالابر حمل بار cargo lift
* بالابر بيمارستاني hospital lift
* بالابر خودروبر vehicle lift
* بالابر خدماتي service lift (مانند بالابر غذابر restaurant lift ، کتاب بر و ابزار بر)
* بالابرهاي صنعتي industrial lift
* پارکينگ طبقاتي هوشمند mechanized car parking / car parking system
* بالابرهاي ساختماني (نظير وينچهاي بالابر، جرثقيل-برجي، تاورکرين و غيره)
* بالابرهايي خارج از ساختمانها (انتقال مصالح و غيره نظير بالابرهاي دنده شانه اي)
* سکوهاي بالابر صندلي چرخدار و معلول بر (با حرکت قائم و يا مايل)

 

بالابر حمل بار و مسافر Goods passenger lift
بالابري است که براي حمل و نقل کالا طراحي شده و معمولا عمل حمل و نقل بهمراه افراد صورت ميگيرد.

 

 

 

بالابر خدماتي Service lift
بالابري است دائمي که براي جابجايي کالا بين طبقات ساختمان استفاده شده و در طبقات مشخصي عمل مينمايد. کابين آن بگونه اي طراحي ميگردد که امکان استفاده مسافر مقدور نباشد. مساحت کف کابين بالابر خدماتي نبايد بيش از 1 متر مربع بوده، همچنين ارتفاع و عمق آن نيز نبايد از مقادير ½ متر و 1 متر تجاوز نمايد.

 

 

 

 

 

 

بالابر خودروبر ساختمان هاي خصوصي Vertical lift
بالابري که اتاقک آن ابعاد مناسبي براي جابجايي خودروهاي سواري داشته و طراحي آن امکان اين جابجايي را ميدهد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بالابرهاي پانوراما Panoramic lift
Panoramic و يا Panorama اصطلاحا به معني ديد باز ميباشد. به بالابري که داراي کابين شيشه اي بوده و داراي ديد به بيرون باشند بالابر پانوراما گويند. در صورتي که بخشي از کابين بصورت شيشه اي باشد آنرا نيمه پانوراما و در صورتي که تمام کابين شيشه اي باشد آنرا فول پانوراما نامند.
در شرايط محيطي غيرعادي که در آن باد شديد، باران، برف و يخبندان قابل پيش بيني باشد نبايد از بالابر پانوراما استفاده نمود. مگر در شرايطي که اطراف بالابر بطور کامل پوشيده شود.

 

 

 

 

انواع بالابرها از نظر تکنولوژي

* بالابر کششي Traction lift
* بالابر هيدروليک Hydraulic lift
* بالابر با رانش مثبت وينچي Positive service lift
* بالابر با رانش موتور مغناطيسي خطي LIM
* بالابر پنوماتيک Vacuum/Pneumatic lift

تعريف بالابر کششي Traction lift

بالابر کششي (کابلي) به بالابري گويند که حرکت آن بر اثر اصطکاک بين سيم بکسل و شيار فلکه کشش به هنگام چرخش آن توسط محرکه تامين ميگردد.
در تعريف ديگر به بالابر خدماتي که بواسطه اصطکاک بين فلکه رانش و طنابهاي فولادي (سيم بکسل) حرکت نمايد، بالابر کششي گويند.

انواع بالابر کششي از نظر تکنولوژي
بالابرهاي کششي مي تواند از يکي از سيستم هاي ذيل جهت جابجايي استفاده نمايد :
* بالابر گيربکسي Geared machines
* بالابر بدون گيربکس Gearless machine
* بالابر بدون گيربکس با موتور سنکرون Synchronous Gearless
* بالابر بدون گيربکس با موتور آسنکرون Asynchronous Gearless
* بالابر بدون گيربکس فاقد موتورخانه Gearless & roomless
* بالابر بدون گيربکس براي ظرفيتهاي بالا Gearless high capacity

بالابرهاي هيدروليک Hydraulic lift

بالابر پنوماتيک Vacuum / pneumatic lift
اولين بالابر پنوماتيک / خلاء در سال 1989 توسط جان جانسون و هنريکا جانسون اختراع گرديد. کاربرد بالابر پنوماتيک بيشتر جهت مصارف خانگي در واحد هاي دوبلکس و تريپلکس ميباشد. در بالابر هاي پنوماتيک، در صورت استقرار تجهيزات پمپ خلا در خارج از مجتمع، تقريبا هيچ صدايي از حرکت بالبر توليد نخواهد گرديد.
بالابرهاي پنوماتيک در فضاي حدود يک مترمربع نصب گرديده و نيازي به اجراي اصلي بالابر از قبيل چاله، سيم بکسل، قاب وزنه، جک هيدروليک، روغنکاري و … ندارد. در صورت قطع برق، کابين به آرامي به طبقه اول برگشته و درب آن به راحتي باز ميگردد.

بالابر بدون موتورخانه Machin roomless / MRL
با پيشرفت تکنولوژي در خلال دهه هاي گذشته استفاده از بالابرهاي بدون موتورخانه نيز بدليل حذف موتورخانه و کاهش فضاي اشغال شده ساختمان مورد توجه قرار گرفته است. در بالابر هاي موتورخانه موتور ميتواند به ريل کابين در بالاترين نقطه متصل گردد. تابلوي کنترل بالابر نيز در کنار بالاترين درب طبقه نصب ميگردد.
کمپاني هاي Otis, Schindler , Kone در زمينه بالابر بدون موتورخانه پيشرو مي باشند.

بالابر رانش مثبت وينچي Positive Service Lift
نوعي بالابر که با زنجير و يا طناب فولادي آويزان شده و نيروي رانش به طريقي به غير از اصطکاک به آن وارد ميشود.

مقايسه بالابرها از نظر تکنولوژي
مزاياي بالابرهاي کششي موتورخانه دار :
بيشترين استفاده بالابرها در ايران از نوع کششي موتورخانه دار ميباشد. استفاده از بالابرهاي کششي موتورخانه دار بخصوص در موارد ذيل توصيه ميگردد.
* ترافيک زياد (بيش از 180 استارت در دقيقه)
* سرعت هاي زياد
* تراول هاي زياد (بيش از 150 متر)
* طول عمر مناسب (حدود 25 الي 40 سال)

مزاياي بالابرهاي بدون موتورخانه :
استفاده از بالابرهاي بدون موتورخانه داراي مزاياي ذيل ميباشد :
* سهولت در طراحي ساختمان، اشغال کمتر فضا و استفاده از حداکثر فضا
* مصرف کم و بهينه انرژي (حدود 40 تا 60 درصد)
* کاهش هزينه ها بدليل حذف موتورخانه
* داراي فن آوري روز دنيا، حرکت روان و نيز کاهش صدا در زمان کارکرد

معايب بالابر هاي بدون موتورخانه:
* محدوديت سرعت (نهايتا 4 متر بر ثانيه)
* محدوديت تراول (کمتر از 45 متر)
* محدوديت ظرفيت (براي ظرفيت هاي کمتر از 3000 کيلوگرم توصيه ميگردد)
* محدوديت و مشکلات در زمان سرويس و نگهداري
* انحصاري بودن تکنولوژي و مشکلات مرتبط با آن در ايران
* تاثير رطوبت و شرايط محيطي چاه بالابر بر روي موتور

مزاياي بالابرهاي پنوماتيک :
از مزاياي بالابرهاي پنوماتيک مي توان به موارد ذيل اشاره نمود:
•زيبايي و ديد مناسب
•صداي کم
•اشغال حداقل فضاي ممکن

معايب بالابر پنوماتيک:
•محدوديت تراول
•محدوديت ظرفيت
•سرعت کم
•کمبود کارشناس و شرکت هاي فعال در ايران

تعاريف اصلي

سرعت نامي بالابر
حداکثر سرعت کابين هنگام حرکت عادي را سرعت نامي گويند.
طول مسير حرکت بالابر
ارتفاع بين اولين توقف تا کف بالاترين توقف بالابر، طول مسير حرکت (Travel) ناميده مي شود.
طبقه اصلي ورودي بالابر
طبقه ايست که ورودي افراد پياده به ساختمان ازآن طريق انجام ميشود و معمولا هم تراز لابي خيابان ميباشد. چنانچه در ساختماني دسترسي هاي اصلي مختلفي به يک بالابر وجود داشته باشد پايين ترين آنها طبقه اصلي محسوب ميشود.
تراز طبقه
منظور هم تراز شدن کف کابين بالابر با کف تمام شده طبقه در محل ورودي به بالابر ميباشد. اين اصطلاح در بالابرهاي هيدروليک بدليل انبساط و انقباض روغن رواج بيشتري دارد.
چاه بالابر
فضايي که ريل، کابين، وزنه هاي تعادل و برخي تجهيزات بالابر در آن نصب شده و با ديوار و دربهاي طبقات محصور مي گردد، چاه بالابر يا چاه آسانسور مي نامند.
چاهک هاي بالابر
فاصله قائم بين کف پايين ترين توقف تا کف چاه بالابر را چاهک گويند.


بالاسري بالابر
فاصله قائم بين کف بالاترين توقف تا زير سقف چاه بالابر را فضاي بالاسري گويند. اين فاصله جهت جلوگيري از برخورد سرويسکار يا اجزاء فوقاني کابين بالابر با سقف چاه در نظر گرفته شده است.


موتورخانه بالابر
فضايي که موتور، تابلو کنترل و غيره را در خود جاي مي دهد را موتورخانه بالابر نامند. موتورخانه ها عموماً در بالاي چاه بالابر تعبيه مي گردند. لازم به ذکر است موتورخانه مي تواند در پايين و يا در امتداد چاه بالابر نيز قرار گيرد. در برخي از ساختمان هاي بلند جهت کاهش بار ترافيکي و نيز سطح اشغال چاه بالابر از کابين هاي دوطبقه استفاده مي گردد.
کابين بالابر
جزيي از بالابر بوده که مسافر، بار يا هر دو را در خود جاي مي دهد. کابين داراي کف براي ايستادن، ديواره هايي براي حفاظت مسافرين يا بار، سقف و درب ميباشد.
سطح مفيد کابين بالابر
سطح مفيدي که براي ايستادن مسافر و يا گذاشتن بار روي بالابر بکار گرفته مي شود را سطح مفيد کابين بالابر نامند. مقدار سطح مفيد کابين متناسب با ظرفيت بار يا مسافر محاسبه مي گردد.
درب کابين بالابر
در ورودي کابين قرار گرفته و معمولا بطور خودکار باز و بسته ميشود. سيستم محرکه باز و بسته کردن درهاي خودکار طبقات، که به مگنت درب باز کن شناخته مي شود معمولا روي در کابين وجود دارد و هنگامي که در طبقه مورد نظر توقف مي کند همزمان با باز شدن يا بسته شدن در کابين، در طبقه نيز خودکار باز يا بسته ميشود.
درب طبقات بالابر
درب هايي که در محل ورودي طبقات به کابين بالابر تعبيه مي گردند را درب طبقه نامند. انتخاب نوع درب و اندازه بازشوي درهاي طبقات متناسب با نوع کاربري و مطلبق با استانداردهاي مربوطه صورت ميگيرد. درب طبقات بالابر بر اساس نوع کاربري و محل قرارگيري ميتواند شامل يکي از مکانيزم هاي ذيل باشد :
•درب لولايي بالابر
•درب اتوبوسي بالابر
•سانترال (وسط بازشو)
•درب هاي تلسکوپي
•درب گيوتيني
•درب رول آپ (خودروبر و باربر)

بطور کلي مکانيزم بازشوي درب بالابر مي تواند يکي از موارد ذيل باشد :
•درب ساده
•درب نيمه اتوماتيک
•درب تمام اتوماتيک

الزامات ابعاد بخش هاي مختلف بالابر
•در ساختمان هاي با طول مسير حرکت بيش از 9 متر از کف ورودي اصلي تعبيه بالابر الزامي است.
•در ساختمان هاي 8 طبقه يا با طول مسير بيش از 28 متر و بيشتر بايد حداقل دو دستگاه بالابر پيش بيني شود.
•در ساختمان هاي با طول مسير حرکت بيش از 21 متر از کف ورودي اصلي حداقل يک دستگاه بالابر مناسب حمل بيمار نيز بايد پيش بيني شود.
•حداکثر فاصله پياده رو از درب ورودي ساختمان يا درب آپارتمان براي سوار شدن به بالابر در هر طبقه 40 متر مي باشد.
•تعداد مسافر را مي توان از تقسيم بار اسمي بر عدد 75 و گرد کردن نتيجه به پايين ترين عدد صحيح بدست آورد.